جلال جلالى زاده

48

مبادى و اصطلاحات علم فقه ( فارسى )

المختار كذا : اين از الفاظ ترجيح در نزد امام نووى است در جايى كه اختلاف در مذهب باشد و مشخص شود كه حق از حيث قوت دليل با گروه اقليت است . امام نووى گفته است : هرگاه رأيى كه از سوى گروه اندكى ترجيح داده شود و دليل صحيح به‌طور صريح آن را تأييد كند مىگويم : « المختار كذا » و المختار صراحت دارد كه دليل آن راجح است هرچند اكثريت مشهور در مذهب مخالف آن باشند اما مختار در روضة الطالبين به معناى أصح در مذهب است نه به معناى اصطلاحى . نحو ذلك ، كذا قالوه ، كذا قاله فلان ، على ما اقتضاه كلامهم ، على ما قاله فلان ، هذا كلام فلان : هرگاه پس از عبارتى چنين اصطلاحاتى آورده شوند دلالت دارد كه چنين گفتارى منسوب به آنان نيست بلكه از آنها برائت مىجويند ، بويژه هرگاه حكم به ترجيح يا تضعيف آن داده نشده باشد . فى قول كذا ، فى نص ، فى رواية : اين اصطلاحات دلالت بر قول مرجوح دارند و راجح خلاف آن است و اين صيغه‌ها دلالت بر ضعف آن مىكنند اما به خاطر رعايت ادب و حفظ شأن امام شافعى آن را ذكر نكرده است . امام نووى گفته است : فى قول ، قسيم أظهر ، فى نص ، قسيم ظاهر ، فى رواية قسيم مشهور است . قيل ، حكى ، يقال : اين الفاظ براى دلالت بر وجه ضعيف ، به كار گرفته مىشوند چون مقابل آن وجه قوى است ، قيل قسيم أصح ، حكى قسيم صحيح يقال قسيم صواب است . مع ضعف فيه : اين جمله براى رأيى كه بسيار ضعيف است گفته مىشود . لقائل : اين واژه براى رأيى كه اندكى ضعيف است گفته مىشود .